کنترل های ساده دستگاه شیردوش

دو علت اصلی مشکلات دستگاه شیردوش عبارتند از :

• ظرفیت ناکافی دستگاه شیردوش در مقایسه با میزان تولید هر دام
• نگهداری نامناسب و بدون برنامه ی تجهیزات شیردوشی

در ادامه، ده پیشنهاد برای کنترل بهتر دستگاه شیردوش عنوان شده است.


الف) کنترل در زمان دوشش

یک- وضعیت سرپستانها

• سرپستانها می بایست پس از دوشش به اندازه قبل از دوشش نرم و انعطاف پذیر باشند.
• دستگاه شیردوشی علت اصلی بیماری هایپرکراتوزیس می باشد (این عارضه در نتیجه ی وکیوم بالا، دوشش بیش از حد، استفاده از لاینر نامناسب و یا کم کیفیت، جایگذاری نادرست لاینر یا تنظیم نبودن عملکرد پولساتورها ایجاد می شود).

دو- دوشش کامل دام ها

اگر خرچنگی ها به درستی کار کنند، پس دوشی کمتر از 0.3 لیتر به ازای هر گاو می باشد. مشکل زمانی است که در پس دوشی به ازای هر راس گاو بیش از 0.5 لیتر شیر دوشیده شود. دوشش ناکافی دام باعث افزایش سل کانت و تعداد سلول های پستانی می شود.

• بیشترین عوامل منجربه دوشش ناکافی دام عبارتند از :

• کیفیت پایین یا برند نامناسب لاینر
• مناسب نبودن سایز لاینر در مقایسه با شل
• سبک بودن خرچنگی، خرابی قطعات لاستیکی یا مسدود بودن سوراخ کف خرچنگی
• اتصال نامناسب خرچنگی به پستان به علت کوتاه یا بلند بودن شیلنگ شیردوشی
• پیچ خوردن شیلنگ شیر و شیلنگ هوا

سه - دفعات لیزخوردن و افتادن لاینرها از پستان
مشکل زمانی است که بیشتر از 5 تا 10 مورد لیزخوردگی و یا افتادن خرچنگی به ازای هر 100 راس گاو دوشا مشاهده شود. بیشترین دلیل افتادگی و یا لیز خوردن لاینرها، وضعیت نامناسب خرچنگی ها نسبت به پستان و اتصال نادرست آنها می باشد.

سنگین بودن و نامناسب بودن ظرفیت خرچنگی، متعادل نبودن وزن در خرچنگی و بسته بودن منفذ خرچنگی از علل دیگر این مساله می باشد.

چهار- زمان دوشش برای هر راس گاو
به طور میانگین، میزان 10 لیتر شیر در هر 5 دقیقه و 15 لیتر شیر در 6 دقیقه از گاو دوشیده می شود و برای هر 5 لیتر یک دقیقه به این زمان افزوده می شود. کمتر بودن میانگین گله از زمان استاندارد می تواند بیانگر مشکل در تجهیزات و یا مدیریت شیردوشی باشد.

ب ) کنترل دستگاه شیردوش در زمانی که روشن است اما دوشش انجام نمی شود .

یک - ضربان

بیشترین مشکل در ضربان، ناشی از ترک خوردگی و شکاف در لوله های هوا، اجسام خارجی در پولساتور ( گردوخاک، شن، کاه، ذرات خوراک و حشرات)، روی دریچه ها و محل های ورود و خروج هوا می باشد.

• به عنوان اولین کنترل، به صدای هر پولساتور با دقت گوش کنید تا متوجه یکسان نبودن دوشش واحدهای دوشنده شوید. صدای ورود هوا به لوله های خروجی می بایست معمولی و متناوب باشد.
• اتصال لاینر به پستان از محل نامناسب نسبت به نحوه ایستادن دام
• نوسان میزان خلا، ضعیف بودن پمپ وکیوم، قدیمی بودن لوله ها و خرابی رابط های لاستیکی
• خرابی یا اشکال در کارکرد پولساتورها
• طراحی غیر اصولی و قدیمی بودن سالن شیردوش و خستگی کارگران
• بررسی کنید که آیا لاینرها با توجه به عملکرد پولساتورها به طور کامل باز و بسته می شوند. برای فهمیدن عملکرد صحیح، دکمه خرچنگی را به داخل فشار دهید و با وارد کردن شست خود در لاینرها ضربان ها را کنترل نمایید و بشمارید.
• درجه نشانگر خلا بیشتر دامداری ها دقیق نیست. بعضی مواقع سوزن نشانگر گیر می کند و بالاتر از 45 تا 50 کیلو پاسکال حرکت نمی کند. میزان خلا سیستم را با یک نشانگر دیگر که از صحت آن مطمئن هستید کنترل کنید.
• پمپ خلا می بایست ظرفیت ذخیره کافی داشته باشد. میزان خلا را زمانی که همه خرچنگی ها در حال دوشش هستند کنترل کنید. در صورتیکه میزان نوسان خلا کمتر از 2 کیلو پاسکال بود، میزان خلا ذخیره شده کافی می باشد. به صدای پمپ گوش کنید و در صورت شنیده شدن صدای غیرعادی علت را بررسی کنید. سلامت تسمه ها را کنترل کنید.
• تنظیم کننده خلا نیاز به کنترل، نظافت و نگهداری دارد تا حداکثر عملکرد را داشته باشد. ابر وکیورکس و یا وکیوم کنترل را هر چند وقت یکبار تمیز و یا تعویض کنید.
• روغن دان ها را از روغن پر کنید. به هیچ عنوان از روغن تصفیه شده استفاده ننمایید. از سالم بودن خروجی روغن به پمپ و جریان داشتن روغن در پمپ مطمئن شوید.

پ) کنترل دستگاه زمانی که خاموش است

یک- لاینرهای شیردوشی
لاینر می بایست کاملا در شل قرار بگیرد و به خوبی در آن جایگذاری شود تا دچار پیچ خوردگی نگردد. دهانه لاینر نمی بایست توسط شل آسیب دیده باشد.
قسمت انتهای لاینر که به خرچنگی متصل می شود نمی باید دارای ترک خوردگی باشد. همچنین دهانه لاینر می بایست صاف و بدون برجستگی و یا خوردگی باشد.

دو- خرچنگی
منفذ تعبیه شده بر روی خرچنگی می بایست تمیز و باز باشد. در صورت مسدود بودن، با سوزن مسیر عبور هوا را تمیز نمایید. خرچنگی را از وجود هر نوع آلودگی و کود پاک نمایید.

سه- شیلنگ شیر، اتصالات، شیلنگ کوتاه شیر و شیلنگ هوا
شیلنگ ها می بایست برای ترک خوردگی ، پارگی و یا هرگونه تغییری در محل اتصالات به واسطه پیچ خوردگی و تخریب بافت شیلنگ به واسطه جذب چربی ها، بررسی شوند.

چهار- لوله های شیر
رایج ترین خطا در خصوص لوله ها، سایز نادرست، شیب غیراصولی، فرورفتگی و خوردگی می باشد.

خطر استفاده زیاد از لاینر شیردوشی

لاینر، تنها قسمتی از ماشین شیردوشی است که در تماس مستقیم با پستان دام قرار دارد. بنابراین یکی از قطعات کلیدی در دوشش سریع، آرام و کامل دام هاست. گرچه بسیاری از دامداران سعی دارند از لاینر هفته ها و یا ماه ها بیشتر استفاده نمایند، اما این امر یکی از بدترین تصمیم ها برای این مهمترین قطعه شیردوشی است.

با افزایش طول عمر لاینر، شکل، کشش و وضعیت سطح لاینر به تدرج تغییر میکند. این زوال تدریجی می تواند اثرات نامحسوس اما مهمی بر روی وضعیت شیردوشی دام ها داشته باشد. با رسیدن طول عمر لاینر به مدت زمان تعریف شده توسط سازنده، هر دو مشخصه سطح داخلی و عملکرد شیردوشی لاینر به سرعت زیادی تمایل به خراب شدن و بدتر شدن دارند.

با افزایش طول عمر لاینر و کشیدگی آن، چند مشخصه در عملکرد دوشش آن تغییر میکند که به طور خاص:

• میانگین زمان دوشش هر دام افزایش می یابد،
• میزان لیزخوردگی لاینر افزایش می یابد،
• مقدار شیر باقی مانده در هر کارتیه بعد از جدا کردن خرچنگی افزایش می یابد،
• وضعیت انتهای سرپستانها بدتر می شود،
• دام ها در زمان دوشش نا آرام هستند.

هر تغییری روی وضعیت سرپستان و هر میزان افزایش لیزخوردگی لاینر، به طور مشخصی خطر ابتلا به ورم پستان را افزایش می دهد. به عنوان یک قانون کلی، اگر بعد از تعویض لاینرها متوجه بهبود عملکرد شیردوشی شدید، به این معنی است که لاینرهای قبلی برای مدت طولانی استفاده شده بودند!

در زمان تعویض، هر چهار لاینر یک خرچنگی شیردوشی را همزمان تعویض نمایید تا فشار دوشش و وضعیت شیردوشی در هر چهار کاپ خوشه خرچنگی یکسان باشد. جهت جلوگیری از خطر فرسودگی لاینر، آنها را بر طبق زمان بندی شرکت تولید کننده تعویض نمایید.

لاینرها را در فواصل منظم تعویض کنید

لاینرها به گونه ای طراحی شده اند که سرپستانها را در هر دوره ضربان پولساتور به آرامی مالش دهند و بدوشند. ماساژ دادن صحیح سرپستانها و حفظ جریان خون در زمان دوشش ضروری است. زمانیکه لاینر در شل مناسب خود جایگذاری می شود، می بایست 5 تا 15 درصد طول اصلی خود کشیده شود. به محض اینکه از لاینر استفاده می شود، کشش لاینر کاهش می یابد، چربی را جذب میکند و باکتری ها را در دیواره خود جای می دهد. زمانیکه از لاینر برای دوشش تعداد بسیار زیادی دام استفاده می شود:

• کاهش سرعت دوشش
• تخلیه ناکامل شیر
• افزایش آسیب به سرپستانها
• افزایش گسترش باکتری های ورم پستان

رخ خواهد داد.

عمر مفید لاینر تحت تاثیر:

• ویژگی های مواد سازنده لاینر
• شرایط انبار داری
• شستشو
• دفعات استفاده از لاینر
• و میزان تماس با نور خورشید، حرارت، مواد شیمیایی و ازن

می باشد.

بیشتر تولیدکنندگان پیشنهاد می کنند که لاینر لاستیکی (رابر) برای 2000 تا 2500 بار دوشش استفاده شود و بعد از آن تعویض گردد. برخی تولیدکنندگان نیز بازه زمانی 4 تا 6 ماه را به عنوان حداکثر طول عمر لاینر پیشنهاد می دهند.

مشخص نمودن زمان تعویض لاینر:
بعد از اینکه لاینرها را تعویض کردید، تخمین بزنید چقدر زمان طول می کشد تا به حد 2500 بار دوشش (یا زمان پیشنهادی تولید کننده) یعنی عمر مفید لاینر فرا می رسد و این زمان را روی تخته و یا تقویم نشانگذاری کنید.


راهنمای تخمین تعداد روزها برای 2500 بار دوشش:

( 2500 * تعداد واحد دوشنده)

تقسیم بر

(تعداد دام دوشا * دفعات دوشش در روز)

در صورتیکه در دستگاه شیردوش خود از لاینر ایرانی و یا لاینر ترک استفاده می کنید، عدد 1000 یا 1500 بار را جایگزین 2500 نمایید.

برای مثال:

زمان تعویض لاینرها در گله ای با 120 راس گاو دوشا و 3 بار دوشش در روز که در یک دستگاه شیردوش 12 واحده دوشیده می شوند، 83 روز می باشد.

توجه نمایید که در صورت استفاده از لاینر سیلیکونی، عدد 2500 (بر مبنای استاندارد دوشش 2500 بار) بیش از 4000 تا 6000 بار دوشش می باشد که در فرمول اعلامی می بایست جایگزین شود.

نقش لاینر شیردوشی در دوشش دام

لاینر شیردوشی تنها قسمتی از دستگاه شیردوش است که در تماس مستقیم با بدن دام قرار می گیرد. از این رو طراحی لاینر، کیفیت مواد اولیه و خصوصیت فیزیکی لاینر بعد از تولید تاثیر بسیار زیادی بر روی عملکرد دستگاه شیردوشی و سلامت دام دارد. بنابراین بسیار مهم است که بهترین نوع لاینر برای دوشش مورد استفاده قرار گیرد و اطمینان حاصل شود که دوشش با لاینرهای قدیمی و فرسوده انجام نمی پذیرد.

لاینرها از نظر ظاهری متنوع می باشند و بر اساس قطر دهانه، طول، قطر بدنه، شکل، مواد سازنده و برخی موارد دیگر طبقه بندی می شوند.

چرا انتخاب لاینر خوب و تعویض آن بسیار مهم است؟

لاینر در طول مدت دوشش، 2.5 میلیون بار باز و بسته می شود و این تنش فیزیکی منجر به تخریب و فرسوده شدن آن می گردد. از نظر فیزیکی، با افزایش زمان استفاده، بافت لاینر در قسمت دهانه و بدنه شل و سست می گردد و این امر سبب اعمال فشار خلا بیش از حد معمول بر روی سر پستان دام و افزایش لیزخوردگی لاینر و بروز عوارضی مانند ورم پستان می شود.
لاینر برای شستشو در تماس با آب داغ و مواد شوینده شیمیایی قرار می گیرد.

به علت تاثیر منفی شوینده های شیمیایی، کیفیت رابر یا لاستیک کاهش پیدا میکند. شیر نیز در میان مدت و طولانی مدت بر روی کیفیت لاینر اثر منفی می گذارد. به این صورت که چربی شیر جذب دیواره لاینر می شود و رسوبات مانند سنگ شیر به روی سطح آن تشکیل می شود. وجود سنگ شیر و نفوذ چربی به تدریج از عمر لاستیک می کاهد و سرعت تخریب بافت مولکولی را افزایش می دهد.

چرا لاینر ها می بایست تعویض شوند؟

2500 تا 3000 بار بعد از دوشش توسط یک لاینر لاستیکی، درجاتی از قرمزی بر روی پوست سرپستانک ها مشاهده می گردد و آسیب به سرپستانک ها افزایش می یابد. سپس سرپستانک، مقاومت طبیعی اش را نسبت به باکتری ها و عوامل بیماری زا از دست می دهد که این امر سبب افزایش تعداد سلول های سوماتیکی ( SCC ) و افزایش احتمال ابتلا به ورم پستان می شود. داشتن برنامه منظم و دایمی جهت تعویض لاینرهای لاستیکی (رابر) بعد از 2500 تا 3000 بار دوشش، سلامت گله و کیفیت شیر را افزایش می دهد.

با بررسی تصویرهای میکروسکوپی زیر، به خوبی مشاهده می شود که دیواره لاینر بعد از 3000 بار دوشش (تصویر شماره دو) در مقایسه با یک لاینر نو (تصویر شماره یک)، دچار تخریب شدیدی شده است و این تخریب با تاثیر منفی بر اثر شوینده ها در ضدعفونی دیواره لاینر، فضای مناسبی را جهت تجمع باکتری ها و افزایش بیماری های پستانی فراهم می سازد.

یادآوری می گردد که استانداردهای دوشش بر اساس مواد سازنده لاینر تغییر میکنند. برای مثال لاینرهای سیلیکونی عمر مفید بیشتری دارند و دارای استانداردهای دوشش 6000 تا 8000 بار می باشند.

دوشش چگونه اتفاق میافتد؟

به صورت خلاصه، خلا حاصل از پمپ وکیوم، توسط لوله ها و شیلنگ خلا به هر کدام از لاینرها وارد می شود تا شیر را از هر یک از سرپستانک ها به صورت جداگانه خارج کند.

دوشش با تماس و ماساژ لاینر بر روی تیت یا سرپستان دام حاصل می شود. این امر در اثر اختلاف فشار هوا بین محفظه شل و داخل لاینر رخ می دهد. یکسان بودن هوای داخل لاینر و محفظه شل باعث باز شدن لاینر می شود. در این زمان خلا باعث خروج شیر از پستان می شود.

سپس با فرمان پولساتور، حذف خلا و بازگشت فشار هوای محیط در داخل شل استیل یا کاپ پلاستیکی (پشت لاینرها)، لاینر بسته می شود و به دیواره سرپستان ها فشار می آورد. در این زمان جریان شیر متوقف می شود. این امر به نوعی منجر به ماساژ سرپستان ها و کاهش فشار خون در آنها نیز می شود.

در صورت استفاده از لاینر نامناسب، تاثیر خلا و بازگشت فشار بر روی لاینر و در واقع بر روی سرپستانها به خوبی انجام نمی پذیرد و شیر به خوبی دوشیده نمی شود و یا برعکس، فشار بسیار زیادی جهت تخلیه شیر به سیستم پستانی دام وارد می گردد. همچنین به خوبی آشکار است که فرایند دوشش در صورت پاره گی لاینر دچار اختلالات بسیار جدی می گردد و گاه دامدار مجبور به پرداخت هزینه هایی بسیار بیشتر از خرید یک لاینر مناسب تر می باشد.